Tokugi Pass

HACCP का 7 सिद्धान्त र 12 चरण सजिलो भाषामा: CCP, नियन्त्रण सीमा र सन् 2021 देखि अनिवार्य (SSW खाद्य उत्पादन परीक्षा | Tokutei Food)

अद्यावधिक: आधिकारिक जानकारी जाँचेको मिति:

HACCP भनेको कच्चा पदार्थ आइपुगेदेखि उत्पादन पठाउँदासम्मका प्रक्रियामध्ये विशेष महत्त्वपूर्ण प्रक्रिया तोकेर नियन्त्रण गर्दै खाद्य पदार्थको सुरक्षा (food safety) जोगाउने तरिका हो (जापानको स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालय, 厚生労働省)। 12 चरणमध्ये चरण 6 देखि 12 सम्म "7 सिद्धान्त" हुन्। संशोधित खाद्य स्वच्छता ऐनअनुसार सन् 2021 (रेइवा 3) जुन 1 देखि सिद्धान्ततः सबै खाद्य व्यवसायीले HACCP अनुसारको स्वच्छता व्यवस्थापन गर्नुपर्ने भएको छ।

HACCP के हो?

HACCP "Hazard Analysis and Critical Control Point" को छोटो रूप हो। जापानीमा यसलाई "危害要因分析重要管理点" भनिन्छ। उच्चारण "ह्यासप" (ハサップ) हो।

व्यवसायी आफैंले खाद्य विषाक्तता (फुड पोइजनिङ) (食中毒) गराउने ब्याक्टेरिया र बाह्य वस्तु (異物) जस्ता खतराका कारक (हजार्ड) (危害要因) को अध्ययन गर्छ। अनि ती खतरा हटाउन वा घटाउन विशेष महत्त्वपूर्ण प्रक्रियालाई राम्ररी नियन्त्रण गर्छ। HACCP संयुक्त राष्ट्रसंघका FAO र WHO को संयुक्त निकाय कोडेक्स आयोग (Codex) ले प्रस्तुत गरी सबै देशलाई सिफारिस गरेको अन्तर्राष्ट्रिय तरिका हो।

अन्तिम उत्पादनबाट मात्र केही नमुना निकालेर जाँच गर्ने तरिकाको तुलनामा, समस्या भएको उत्पादन बाहिर पठाउनबाट रोक्न सजिलो हुन्छ र समस्या आउँदा कारण पत्ता लगाउन पनि सजिलो हुन्छ भनिन्छ।

जापानीनेपाली अर्थ
HACCP(はさっぷ)HACCP (खतरा विश्लेषण तथा महत्त्वपूर्ण नियन्त्रण बिन्दु)
危害要因（ハザード）(きがいよういん（はざーど）)खतराको कारक (हजार्ड)
危害要因分析(きがいよういんぶんせき)खतरा विश्लेषण
重要管理点（CCP）(じゅうようかんりてん)महत्त्वपूर्ण नियन्त्रण बिन्दु (CCP)

12 चरण र 7 सिद्धान्तमा के फरक छ?

चरण 1 देखि 5 सम्म खतरा विश्लेषण (危害要因分析) सही ढङ्गले गर्नका लागि "तयारी" हुन्। चरण 6 देखि 12 सम्म HACCP का "7 सिद्धान्त" हुन्।

HACCP का 12 चरण र 7 सिद्धान्त (जापानको स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालय)
चरणसिद्धान्तके गर्ने
1—HACCP टोली (HACCPチーム) बनाउने
2—उत्पादन विवरण (製品説明書) बनाउने
3—कसरी प्रयोग गरिन्छ र कसले खान्छ भनेर पुष्टि गर्ने
4—उत्पादन प्रक्रियाको फ्लो डायग्राम (製造工程一覧図) बनाउने
5—फ्लो डायग्रामलाई कार्यस्थलमा गएर पुष्टि गर्ने
6सिद्धान्त 1खतराका कारकको विश्लेषण
7सिद्धान्त 2महत्त्वपूर्ण नियन्त्रण बिन्दु (CCP) (重要管理点) तोक्ने
8सिद्धान्त 3नियन्त्रण सीमा (क्रिटिकल लिमिट, CL) (管理基準) तोक्ने
9सिद्धान्त 4अनुगमन (मोनिटरिङ) (モニタリング) को तरिका तोक्ने
10सिद्धान्त 5सुधारात्मक कदम (改善措置) तोक्ने
11सिद्धान्त 6प्रमाणीकरण (検証) को तरिका तोक्ने
12सिद्धान्त 7अभिलेख राख्ने र सुरक्षित राख्ने तरिका तोक्ने
"सिद्धान्त 3 कुन चरण हो?" जस्ता प्रश्नमा चरण र सिद्धान्तको नम्बर झुक्किन सजिलो हुन्छ। "चरणको नम्बर − 5 = सिद्धान्तको नम्बर" भनेर याद गर्दा सजिलो हुन्छ।

तयारीका चरणका मुख्य कुरा

जापानीनेपाली अर्थ
7原則12手順(ななげんそくじゅうにてじゅん)7 सिद्धान्त 12 चरण
HACCPチーム(はさっぷちーむ)HACCP टोली
製品説明書(せいひんせつめいしょ)उत्पादन विवरण
製造工程一覧図(せいぞうこうていいちらんず)उत्पादन प्रक्रियाको फ्लो डायग्राम
現場確認(げんばかくにん)कार्यस्थलमा गएर पुष्टि

CCP र नियन्त्रण सीमा (CL) के हुन्? उदाहरण?

महत्त्वपूर्ण नियन्त्रण बिन्दु (CCP) भनेको खतराका कारक रोक्न, हटाउन वा स्वीकार्य स्तरसम्म घटाउन नियन्त्रण अत्यावश्यक हुने प्रक्रिया हो (खाद्य स्वच्छता ऐन कार्यान्वयन नियमावली, 食品衛生法施行規則)। त्यो प्रक्रियापछि खतरा घटाउने अर्को प्रक्रिया छैन भने, त्यो प्रक्रियालाई CCP बनाइन्छ। पछिको प्रक्रिया वा सामान्य स्वच्छता व्यवस्थापन (GHP) (一般衛生管理) ले नियन्त्रण गर्न सकिने कुरालाई CCP बनाइँदैन।

नियन्त्रण सीमा (CL) भनेको CCP राम्ररी नियन्त्रणमा छ कि छैन भनेर छुट्याउने सीमाको मान हो। तापक्रम, समय, गति आदिबाट तोकिन्छ। सङ्ख्या नभए पनि रङ वा आकार जस्ता आँखाले हेरेर पुष्टि गर्न सकिने कुरा पनि हुन सक्छ।

CCP र नियन्त्रण सीमाका उदाहरण (जापानको स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालयका सामग्री)
CCP को उदाहरणनियन्त्रण सीमाको उदाहरण
तताएर ब्याक्टेरिया मार्ने (加熱殺菌)दहीका लागि कच्चा दूध: 130℃ वा सोभन्दा बढीमा 2–3 सेकेन्ड (निर्देशिकाको उदाहरण)
मासु आदि तताउनेभित्री भाग 75℃ मा 1 मिनेट वा सोभन्दा बढी (तताउने मापदण्ड)
चिस्याउने30 मिनेटभित्र भित्री भागको तापक्रम (केन्द्र तापक्रम) (中心温度) 20℃ आसपास (चिस्याउने मापदण्ड)
धातुको बाह्य वस्तु पत्ता लगाउनेमेटल डिटेक्टर (धातु पत्ता लगाउने यन्त्र) (金属探知機) ले जाँच्ने

तताएर ब्याक्टेरिया मार्ने, चिस्याउने र धातुको बाह्य वस्तु पत्ता लगाउने कुरा CCP का उदाहरण हुन् भन्ने कुरा जापानको स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालयको पर्चा "ご存知ですか？HACCP" मा छ। 75℃ मा 1 मिनेट वा सोभन्दा बढी भन्ने मन्त्रालयले देखाएको मासु आदि तताउने मापदण्ड हो, र 30 मिनेटभित्र 20℃ आसपास भन्ने "ठूलो परिमाणमा खाना पकाउने सुविधाको स्वच्छता व्यवस्थापन म्यानुअल" (大量調理施設衛生管理マニュアル) को चिस्याउने मापदण्ड हो। हरेक कारखानाको नियन्त्रण सीमा त्यो कारखानाको HACCP योजना (HACCPプラン) मा तोकिन्छ।

जापानीनेपाली अर्थ
管理基準（CL）(かんりきじゅん)नियन्त्रण सीमा (क्रिटिकल लिमिट, CL)
中心温度(ちゅうしんおんど)भित्री भागको तापक्रम (केन्द्र तापक्रम)
金属探知機(きんぞくたんちき)मेटल डिटेक्टर (धातु पत्ता लगाउने यन्त्र)
管理措置(かんりそち)नियन्त्रण उपाय

अनुगमन, सुधारात्मक कदम र प्रमाणीकरण के हुन्?

शब्दअर्थउदाहरण
अनुगमन (मोनिटरिङ) (सिद्धान्त 4)CCP नियन्त्रणमा छ कि छैन हेर्ने र नाप्नेथर्मोमिटर र घडीले तुरुन्तै थाहा हुने तरिका। नतिजा त्यहीँ अभिलेख गर्ने
सुधारात्मक कदम (सिद्धान्त 5)नियन्त्रण सीमाबाट बाहिर गएमा (विचलन भएमा) गर्ने काम। पहिल्यै तोकिन्छउत्पादन छुट्याउने, मेसिन मर्मत गर्ने, थर्मोमिटर क्यालिब्रेसन गर्ने, फाल्ने
प्रमाणीकरण (सिद्धान्त 6)योजनाअनुसार काम भइरहेको छ कि छैन, सुधार्नुपर्छ कि पर्दैन भनी पुष्टि गर्नेतताएको अभिलेख दैनिक जाँच्ने, थर्मोमिटर वर्षमा 1 पटक क्यालिब्रेसन गर्ने, योजना वर्षमा 1 पटक पुनरावलोकन गर्ने

सुधारात्मक कदममा "कसले, के, कसरी प्रशोधन गर्ने र केमा अभिलेख गर्ने" सम्म पहिल्यै तोकिन्छ। साथै, योजना बनाउँदा "यो योजना सही छ र प्रभावकारी छ" भन्ने प्रमाण जम्मा गर्ने कामलाई वैधता पुष्टि (validation)(妥当性確認) भनिन्छ। यो प्रमाणीकरणभन्दा फरक हो, ध्यान दिनुहोस्।

थर्मोमिटर गलत देखाउँछ भने के हुन्छ?

थर्मोमिटरले 5℃ फरक देखाउँछ भने, नियन्त्रण सीमा 90℃ वा सोभन्दा बढीमा तताएँ भन्ने ठाने पनि वास्तवमा 85℃ मात्र भई राम्ररी नपाकेको (तताउन नपुगेको) (加熱不足) हुन सक्छ। क्यालिब्रेसन (शुद्धता मिलाउने) (校正) उम्लिरहेको पानीमा 100℃ र कुटेको बरफमा 0℃ देखाउँछ कि देखाउँदैन भनेर जाँच्ने तरिका छ (मन्त्रालयको HACCP परिचय निर्देशिका)।

जापानीनेपाली अर्थ
モニタリング(もにたりんぐ)अनुगमन (मोनिटरिङ)
改善措置(かいぜんそち)सुधारात्मक कदम (corrective action)
検証(けんしょう)प्रमाणीकरण (verification)
妥当性確認(だとうせいかくにん)वैधता पुष्टि (validation)
逸脱(いつだつ)मापदण्डबाट विचलन
校正(こうせい)क्यालिब्रेसन (शुद्धता मिलाउने)

अभिलेख किन महत्त्वपूर्ण छ? कति समय राख्ने?

अभिलेख (रेकर्ड) (記録) योजनाअनुसार काम गरेको प्रमाण हो। समस्या आउँदा पनि अभिलेख फर्केर हेरेर कारण खोज्न र समस्या भएको लट (ब्याच) (ロット) पत्ता लगाउन सकिन्छ। सिद्धान्त 7 मा सिद्धान्त 1 देखि 6 सम्मका कुरा लेखिएको कागजात र कार्यान्वयनको अभिलेख बनाइन्छ।

साना सामान्य रेस्टुरेन्टका लागि बनाइएको निर्देशिकामा अभिलेख करिब 1 वर्ष राख्ने र होकेन्जो (जनस्वास्थ्य कार्यालय) (保健所) का खाद्य स्वच्छता निरीक्षकले माग्दा तुरुन्तै देखाउने भनिएको छ।

जापानीनेपाली अर्थ
記録(きろく)अभिलेख (रेकर्ड)
記録の保存(きろくのほぞん)अभिलेख सुरक्षित राख्ने
ロット(ろっと)लट (ब्याच)

HACCP कहिलेदेखि अनिवार्य? कसलाई लागू हुन्छ?

HACCP को कानुनी व्यवस्था (जापानको स्वास्थ्य, श्रम तथा कल्याण मन्त्रालय)
विषयविवरण
लागूसन् 2020 (रेइवा 2) जुन 1। 1 वर्षको सङ्क्रमणकालीन व्यवस्थासहित
पूर्ण रूपमा सुरु भएको दिनसन् 2021 (रेइवा 3) जुन 1 देखि, सिद्धान्ततः सबै खाद्य व्यवसायी
2 प्रकारHACCP मा आधारित स्वच्छता व्यवस्थापन (ठूला व्यवसायी आदि) / HACCP को अवधारणा समावेश गरिएको स्वच्छता व्यवस्थापन (साना व्यवसायी आदि)
साना व्यवसायको उदाहरणखाद्य पदार्थ ह्यान्डल गर्ने कामदार 50 जनाभन्दा कम भएको कार्यस्थल आदि
लागू नहुनेकृषि र मत्स्य क्षेत्रमा खाद्य पदार्थ सङ्कलन गर्ने व्यवसाय
उपकरणनयाँ उपकरण आवश्यक छैन। तेस्रो पक्षको प्रमाणपत्र पनि अनिवार्य छैन

व्यवसायीले गर्नुपर्ने 4 कुरा: ① स्वच्छता व्यवस्थापन योजना (衛生管理計画) बनाएर कामदारलाई जानकारी दिने, ② आवश्यक भए कार्यविधि (SOP) (手順書) बनाउने, ③ कार्यान्वयनको अभिलेख राखेर सुरक्षित राख्ने, ④ योजना नियमित रूपमा (प्रक्रिया परिवर्तन हुँदा पनि) पुनरावलोकन गर्ने।

जापानीनेपाली अर्थ
HACCPに基づく衛生管理(はさっぷにもとづくえいせいかんり)HACCP मा आधारित स्वच्छता व्यवस्थापन
HACCPの考え方を取り入れた衛生管理(はさっぷのかんがえかたをとりいれたえいせいかんり)HACCP को अवधारणा समावेश गरिएको स्वच्छता व्यवस्थापन
衛生管理計画(えいせいかんりけいかく)स्वच्छता व्यवस्थापन योजना
手順書(てじゅんしょ)कार्यविधि (SOP)

अभ्यास प्रश्न: 3 प्रश्न गरेर हेरौं

यी Tokugi Pass का मौलिक अभ्यास प्रश्न हुन् (वास्तविक परीक्षाका प्रश्न होइनन्)।

परीक्षाकै ढाँचामा प्रश्न हल गरेर हेर्नुहोस्

फुरिगानासहितको जापानी, 3 विकल्प। उत्तर छान्दा नेपाली व्याख्या देखिन्छ।

प्रश्न 1 / 3खाद्य स्वच्छता・सैद्धान्तिक

HACCPの7原則(げんそく)の原則(げんそく)1はどれですか。

प्रश्न 2 / 3खाद्य स्वच्छता・सैद्धान्तिक

CCPにする工程(こうてい)として正(ただ)しいものはどれですか。

प्रश्न 3 / 3खाद्य स्वच्छता・निर्णय

あなたは加熱(かねつ)工程(こうてい)のモニタリング担当(たんとう)です。管理(かんり)基準(きじゅん)は中心温度(ちゅうしんおんど)75℃で1分(ぷん)間(ま)以上(いじょう)ですが、測(はか)ると72℃でした。どうしますか。

HACCP का प्रश्न HACCP विषयको अभ्यास मा एकैपटक गर्न सकिन्छ। नियन्त्रण सीमाका सङ्ख्या प्रयोग गर्ने हिसाब योजना बनाउने प्रश्नको लेख मा, र आधार बन्ने सामान्य स्वच्छता व्यवस्थापन 5S र सामान्य स्वच्छता व्यवस्थापन मा व्याख्या गरिएको छ।

यस विषयका प्रश्न (व्याख्यासहित)

धेरै सोधिने प्रश्न

HACCP का 7 सिद्धान्त सजिलै कसरी याद गर्ने?

क्रम "विश्लेषण → CCP → सीमा → अनुगमन → सुधारात्मक कदम → प्रमाणीकरण → अभिलेख" हो। 12 चरणका नम्बर 6 देखि 12 सम्म सिद्धान्त 1 देखि 7 हुन्, त्यसैले चरणको नम्बरबाट 5 घटाए सिद्धान्तको नम्बर आउँछ।

CCP र नियन्त्रण सीमामा के फरक छ?

CCP "नियन्त्रण अत्यावश्यक हुने प्रक्रिया" हो (उदाहरण: तताएर ब्याक्टेरिया मार्ने), नियन्त्रण सीमा "त्यो प्रक्रियामा ठीक छ कि छैन छुट्याउने मान" हो (उदाहरण: 130℃ वा सोभन्दा बढीमा 2–3 सेकेन्ड)।

नियन्त्रण सीमाबाट बाहिर गए के गर्ने?

पहिल्यै तोकिएको सुधारात्मक कदम चाल्ने। उदाहरणका लागि त्यो उत्पादन छुट्याउने, कारण खोजेर मेसिन मर्मत गर्ने, मापदण्ड पूरा नगरेको सामान फाल्ने आदि।

सानो कारखानामा पनि HACCP चाहिन्छ?

हो। सन् 2021 जुन 1 देखि सिद्धान्ततः सबै खाद्य व्यवसायीलाई लागू हुन्छ। साना व्यवसायी आदिले उद्योग सङ्गठनको निर्देशिकाको आधारमा "HACCP को अवधारणा समावेश गरिएको स्वच्छता व्यवस्थापन" गर्छन्।

सम्बन्धित गाइड

स्रोत

अंक र प्रक्रिया तलका आधिकारिक स्रोतबाट जाँचिएका हुन् (जाँच मिति 2026-10-22)। जानकारी बदलिन सक्छ, त्यसैले बुकिङ गर्नुअघि आधिकारिक साइटमा फेरि जाँच्नुहोस्।

Tokugi Pass OTAFF, Prometric वा जापान सरकारसँग सम्बन्ध नभएको स्वतन्त्र अध्ययन साइट हो। प्रश्नहरू सार्वजनिक सरकारी सामग्रीको आधारमा आफैं बनाइएका हुन्, वास्तविक परीक्षाका प्रश्न होइनन्।

अन्य भाषा: 日本語 · Tiếng Việt · မြန်မာဘာသာ · Bahasa Indonesia · 简体中文